⇐ Bibliotheek

Tekst begrijpend lezen - 11 november Wapenstilstandsdag

11 november Wapenstilstandsdag

1. Wat is Wapenstilstandsdag?
Op 11 november herdenken we het einde van de Eerste Wereldoorlog, maar ook de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog en latere oorlogen worden op deze dag herdacht. 11 november is de dag waarop de wapenstilstand die de Eerste Wereldoorlog beëindigde werd ondertekend. Op 11 november 1922 werd in België voor het eerst een herdenkingsceremonie aan het Graf van de Onbekende Soldaat gehouden. Op die dag werd ook het stoffelijk overschot van de Belgische Onbekende Soldaat begraven, als eerbetoon aan alle gesneuvelde soldaten uit de Eerste Wereldoorlog. Sindsdien is het een nationale feestdag geworden om alle oorlogsslachtoffers te eren. De eerste Wereldoorlog begon in 1914 en eindigde in 1918. Vier lange jaren lang werd er hevig gevochten in Europa. Vooral België en Noord-Frankrijk waren zwaar getroffen: dorpen werden vernield, miljoenen soldaten en burgers verloren hun leven, en hele landschappen veranderden in slagvelden vol loopgraven en kraters. Op 11 november 1918, om 11 uur ‘s ochtends, zwegen de wapens. Dat moment noemen we de wapenstilstand: een afspraak om te stoppen met vechten.

2. Hoe kwam die wapenstilstand tot stand?
In de herfst van 1918 zagen de Duitse legerleiders in dat ze de oorlog niet meer konden winnen. Ze hadden te veel soldaten verloren, de bevolking in Duitsland leed honger, en hun bondgenoten – Oostenrijk-Hongarije en het Ottomaanse Rijk – gaven de strijd al op. Duitsland moest onderhandelen met de geallieerden. De geallieerden in de Eerste Wereldoorlog waren de landen die samen vochten tegen Duitsland en zijn bondgenoten zoals Oostenrijk-Hongarije, Bulgarije en het Ottomaanse Rijk (Turkije en een groot deel van het Midden-Oosten). Het begon met een paar landen, maar werd tijdens de oorlog steeds groter.

De belangrijkste geallieerden waren Frankrijk, het Russische Keizerrijk en het Britse Rijk. Tijdens de oorlog sloten later ook andere landen aan, zoals Japan, Italië en de Verenigde Staten. Rusland trok zich echter in 1917 uit de oorlog terug.
Tegenover hen stonden de Centralen: Duitsland, Oostenrijk-Hongarije, Bulgarije en het Ottomaanse Rijk (Turkije en een groot deel van het Midden-Oosten).

3. De onderhandelingen
De onderhandelingen gebeurden op een bijzondere plaats: in een treinwagon in het bos van Compiègne, zo’n 80 kilometer ten noorden van Parijs. Daar ontmoetten vertegenwoordigers van Duitsland de Franse maarschalk Ferdinand Foch, als opperbevelhebber van de geallieerde strijdkrachten. Ook vertegenwoordigers uit Groot-Brittannië zaten erbij. Op de ochtend van 8 november 1918 begonnen de gesprekken over een wapenstilstand. De Franse maarschalk Ferdinand Foch de voorwaarden aan een Duitse delegatie. De Duitsers kregen 72 uur de tijd om te beslissen. De Duitse onderhandelaars probeerden die voorwaarden zachter te maken, maar met weinig succes. Vooral in de nacht van 10 op 11 november werd er fel gediscussieerd over een artikel in de tekst. Duitsland had weinig onderhandelingsmacht: ze stonden op het punt de oorlog te verliezen.

Uiteindelijk tekenden ze op 11 november 1918 om 5u12 's ochtends het akkoord. Volgens de overeenkomst zou de wapenstilstand zes uur na ondertekening ingaan. Het was toen 5 uur en 12 minuten, maar maarschalk Foch besloot het uur mooi rond te maken: 5 uur precies. Daardoor zouden de wapens om 11 uur ’s morgens moeten zwijgen. Foch wilde geen minuut langer wachten. Hij stelde voor om enkel de laatste pagina van de tekst opnieuw netjes te typen en die meteen te ondertekenen, in plaats van de hele overeenkomst over te schrijven. Om 5.20 uur zetten beide partijen hun handtekening. Tegen 10.30 uur had iedereen de volledige tekst ontvangen, maar de belangrijkste bevelhebbers waren al via radio en telegraaf op de hoogte gebracht. Het was op het elfde uur van de elfde dag van de elfde maand dat in 1918 de wapens zwegen.

4. Wat hield de wapenstilstand in?
- Aan het front: alle gevechten moesten stoppen, zes uur na de ondertekening.
- Gebieden ontruimen: Duitse soldaten moesten binnen 15 dagen weg uit België, Frankrijk en Luxemburg. Bleven ze toch, dan zouden ze krijgsgevangen gemaakt worden.
- Bewoners terug: mensen die uit die gebieden waren weggevoerd, mochten meteen terugkeren.
- Wapens inleveren: Duitsland moest grote aantallen kanonnen, machinegeweren, mijnenwerpers en vliegtuigen afstaan.
- Terugtrekking naar de Rijn: binnen 31 dagen moesten Duitse troepen zich 10 km ten oosten van de Rijn terugtrekken. De geallieerden zouden het gebied ten westen van de Rijn bezetten en ook zones rond de steden Mainz, Koblenz en Keulen.
- Geen vernielingen: bij hun vertrek mochten de Duitsers geen burgers meenemen, geen eigendommen roven en geen bruggen, wegen of spoorlijnen kapotmaken.
- Materiaal afstaan: Duitsland moest duizenden locomotieven, wagons en vrachtwagens afgeven.
- Krijgsgevangenen: alle geallieerde krijgsgevangenen moesten worden vrijgelaten. Duitse krijgsgevangenen bleven voorlopig vastzitten.

5. De laatste uren
De zes uur tussen ondertekening en ingaan van de wapenstilstand waren nodig om alle legers tijdig te waarschuwen. Dankzij telefoon en radio gebeurde dat snel, en op veel plaatsen stopten de gevechten al eerder. Toch vielen er die ochtend nog slachtoffers.

Opvallend was dat vooral de Amerikaanse troepen nog een aanval uitvoerden. Zij veroverden de stad Stenay aan de Maas. Hun officieren wilden de oorlog niet eindigen zonder nog een offensief, en ze beweerden dat de stad geschikt was omdat de soldaten zich er konden… wassen. Want op het moment dat het staakt-het-vuren inging, zouden de geallieerde soldaten moeten blijven waar ze waren.

6. Wat gebeurde er op dat moment?
Voor veel soldaten aan het front was het een vreemd gevoel. Sommigen vochten die ochtend nog, soms vielen er nog doden, zelfs vlak voor 11 uur. En plots, exact op dat uur, werd het stil. Voor velen voelde dat onwerkelijk: vier jaar lang dag en nacht schieten en bombarderen, en dan ineens… stilte. Alleen in Oost-Afrika vochten enkele Duitse koloniale troepen nog even door, omdat ze het nieuws later pas vernamen.

Mensen in dorpen en steden begonnen te feesten. De oorlog was voorbij! Maar tegelijk was er ook verdriet, want bijna iedereen had wel iemand verloren.

7. Hoe herdenken we 11 november in België?
In België is 11 november een feestdag: de scholen zijn gesloten, er zijn officiële plechtigheden, en mensen leggen bloemen of kransen neer bij monumenten voor de gesneuvelden. Overal in België staan er gedenktekens met de namen van gesneuvelde soldaten. Daar worden bloemen neergelegd en soms wordt er een minuut stilte gehouden.

Bekend zijn de herdenkingen aan de IJzertoren in Diksmuide en de Last Post in Ieper. In Ieper wordt elke avond om 20 uur onder de Menenpoort de “Last Post” geblazen, een trompetsignaal om gevallen soldaten te eren. Op 11 november is die plechtigheid extra bijzonder.

8. En hoe zit het in Nederland?
In Nederland wordt 11 november niet als Wapenstilstandsdag gevierd. Nederland bleef namelijk neutraal tijdens de Eerste Wereldoorlog. Dat betekent dat er in Nederland niet meegevochten werd, al waren er wel vluchtelingen en voelde het land de gevolgen van de oorlog. Toch heeft Nederland ook een herdenkingsdag: 4 mei, Dodenherdenking. Dan worden de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog en latere oorlogen herdacht. En op 5 mei viert Nederland de Bevrijdingsdag, het einde van de Tweede Wereldoorlog. Soms worden er in Nederland wel kleine herdenkingen gehouden op 11 november, vooral bij begraafplaatsen waar geallieerde soldaten liggen.

9. Hoe herdenken andere landen 11 november?
Omdat de Eerste Wereldoorlog veel landen raakte, wordt 11 november ook elders herdacht. Maar niet overal onder dezelfde naam.
Frankrijk: spreekt van de Armistice de 1918. Het is een officiële feestdag. Mensen verzamelen vaak bij de Arc de Triomphe in Parijs, waar het graf van de onbekende soldaat ligt.

In Groot-Brittannië en het Gemenebest (Canada, Australië, enz.): daar heet het Remembrance Day. Mensen dragen vaak een rode klaproos (poppy) als symbool van de velden in Vlaanderen waar de klaprozen na de oorlog opnieuw begonnen te bloeien.

Verenigde Staten: daar heet het Veterans Day. Het is niet alleen een dag om de Eerste Wereldoorlog te herdenken, maar alle veteranen van alle oorlogen.

Duitsland: daar heet het geen Wapenstilstandsdag, maar er bestaat wel de Volkstrauertag, een nationale rouwdag waarop alle oorlogsslachtoffers herdacht worden. Zo zie je dat die ene datum – 11 november – over de hele wereld betekenis heeft gekregen.

10. Waarom blijven we herdenken?
Soms vragen mensen: “Waarom blijven we die oude oorlog herdenken? Het is al meer dan honderd jaar geleden!” Maar de Eerste Wereldoorlog heeft Europa en de wereld diep veranderd. Nieuwe landen ontstonden, grenzen werden verlegd. Door te herdenken, staan we stil bij het lijden dat oorlog brengt, en hopen we dat toekomstige generaties leren om conflicten op te lossen zonder geweld. Het is ook een moment van respect voor de miljoenen mensen die hun leven verloren.

11. Symbool van 11 november: de klaproos
Misschien heb je wel eens een rood papieren bloemetje gezien bij herdenkingen: de poppy of klaproos. Die bloem groeide volop in de kapotgeschoten velden van Vlaanderen. Voor soldaten en burgers werd de klaproos een teken van hoop: zelfs na de grootste verwoesting komt er nieuw leven. Tot vandaag is het dé bloem van de herdenking.

12. Slotgedachte
11 november is dus meer dan een vrije dag of een moment van stilte. Het is een herinnering aan de kracht van vrede. In België staat het stevig op de kalender, in Nederland iets minder, maar overal ter wereld zijn er momenten om stil te staan bij de vraag: hoe zorgen we dat zo’n verschrikkelijke oorlog nooit meer gebeurt?