De dansende honingbij

De Oostenrijker Karl van Frisch ontdekte rond 1940 dat honingbijen door middel van een kwispeldans met elkaar communiceren. Uit de dans kunnen de andere bijen de richting en de afstand tot de nectar afleiden.

Waarom dansen honingbijen?

Ze praten met elkaar

Als honingbijen met elkaar willen praten doen ze dit met de waggeldans. Als een bij een rijke voedselbron, bijvoorbeeld een bloeiende bloemenweide, gevonden heeft zal ze naar de bijenkorft terugkeren. Daar zal ze naar de 'dansvloer' gaan, een speciale plaats waar ze haar dans begint.Deze dans is zeer belangrijk want die toont de andere bijen waar de voedselbron zich bevindt.

Ze roepen meer bijen op

De bijen die de dans goed bekeken, kunnen nu naar de rijke voedselbron vliegen en er voedsel ophalen.Als deze plek nog voldoende voedsel bevat zullen de bijen deze dans opnieuw opvoeren.Dit levert steeds meer dansende bijen op zodat ook meer bijen op de hoogte worden gebracht en naar deze voedselbron vliegen. Het aantal bijen dat erop af vliegt kan in korte tijd behoorlijk oplopen.Al enkele minuten nadat de eerste bij haar dans uitvoerde kunnen er al honderden andere bijen op de voedselrijke plaats aanwezig zijn, om zoveel mogelijk voedsel te verzamelen. Van samenwerken gesproken.

Ze halen meer voedsel op

Alle bijen werken tesamen en in grote aantallen om zoveel mogelijk voedsel in een zo kort mogelijke tijd te verzamelen.Als honderden bijen een boom vol bloesem bevliegen zullen ze meer voedsel verzamelen dan die ene bij die de boom ontdekte.Veel nectar betekent voor ons en voor de bijen dan ook meer honing.

Ze leven langer

Wanneer bijen elkaar niet zouden vertellen waar er voldoende voedsel te vinden is, zouden ze niet zoveel honing kunnen aanmaken.De bijen gebruiken deze honing als voedselreserve voor de winter als er geen bloemen meer zijn. Zonder deze voorraad zouden ze de winter niet doorkomen.De dans zorgt ervoor dat bijen met elkaar kunnen communiceren zodat er meer honing kan aangemaakt worden om de kolonie in stand te houden.Zonder communicatie is er geen samenwerking mogelijk.

Bijen dansen om de richting te bepalen

Waggelloop

Wanneer bijen naar een voedselbron zoeken, onthouden ze de richting waarin ze vliegen.Wanneer ze terugkeren naar de kolonie, vertellen ze de anderebijen door middel van een waggeldans de richting waarin de voedselbron te vinden is.Het is een zeer complexe communicatie, dus we nemen rustig de tijd om het uit te leggen.

De zon als referentie

Wanneer de honingbijen vliegen kunnen ze vaak de zon zien.De bijen kennen noord, zuid, oost en west niet. Ze onthouden wel gemakkelijk of ze vliegen naar de zon of weg van de zon.Als zij in een bepaalde hoek naar of weg van de zon vliegen, onthouden ze die ook.

Geen zon in de bijenkast

Binnen de bijenkast kunnen honingbijen de zon niet zien.Hoe kan een bij de andere bijen dan vertellen dat ze naar de zon of weg van de zon moeten vliegen?Wel, bijen voeren hun dans op de verticale honingraten, van boven naar beneden of omgekeerd.Als ze dansen ondervinden ze dus ook de zwaartekracht die hen naar beneden trekt, net zoals bij jou (als je valt bijvoorbeeld).De bijen gebruiken de zwaartekracht om de richting te vertellen waarin de voedselbron te vinden is.

Zwaartekracht als referentie

Als bijen willen vertellen dat ze recht naar de zon moeten vliegen zullen ze hun waggelloop naar boven uitvoeren.Honingbijen stellen 'boven' altijd voor als de plaats waar de zon is.Voeren ze de waggelloop uit naar beneden, zullen de bijen weg van de zon vliegen om de voedselbron te zoeken.Natuurlijk ligt de voedselbron niet altijd recht naar of weg van de zon. Daarom zullen ze hoeken moeten berekenen.

Hoeken berekenen

Stel je voor dat de bijen vanuit de bijenkast in de richting van de zon moeten vliegen naar de voedselbron.Dan zullen ze hun waggelloop voor deze locatie ( F1 ) naar boven opvoeren, richting hun denkbeeldige zon.Als de bij de waggelloop in een bepaalde hoek naar boven uitvoert zal die hoek exact overeenkomen met de hoek ten opzichte van de echte zon.De voedselbron F2 is dus gelegen op 90 graden naar rechts ten opzichte van de stand van de zon.

Bijen dansen om de afstand te bepalen

De lengte van de waggelloop in de waggeldans bepaalt de afstand tussen de voedselbron en de bijenkast.Als het voedsel kort bij de bijenkast is (100 m), dan is de waggelloop kort.Als het voedsel verder weg is wordt ook de waggelloop langer.Hoe verder de voedselbron gelegen is hoe langer de waggelloop.
Hoe langer de waggelloop is, hoe verder de voedselbron van de bijenkorf gelegen is;hoe korter de waggelloop hoe kleiner de afstand tot de voedselbron.